Во последните пет години (2021-2025) десетици малолетници во Полог биле учесници во случаи поврзани со употреба на наркотици, а институциите изрекле мерки кои се движат од опомени па се до испраќање во поправни домови. Податоците што ги обезбеди Порталб.мк од полицијата, судовите и социјалните центри покажуваат дека овој феномен не е ограничен само на ниво на сомнежи или сведоштва на учениците и родителите, туку е евидентиран и во официјалната статистика. И покрај растечката загриженост, институциите и натаму немаат целосна евиденција за употребата на дроги од страна на учениците, а експертите и граѓаните алармираат дека одговорот кон овој проблем е незадоволителен.
Исповедта на еден поранешен корисник на дрога од Тетово и сведоштвата на учениците и родителите откриваат вознемирувачка реалност за употребата на наркотични средства во средните училишта во Полог. Aнкетата спроведена од Порталб.мк и изјавите на испитаниците укажуваат на феномен кој се перцепира како сè пораспространет и нормализиран. Некои од овие случаи се регистрирани и кај државните институции.
Што вели Кривичниот законик?
Употребата на наркотични дроги во Северна Македонија е казниво според Кривичниот законик, односно според:
• Член 215: Неовластено производство и пуштање во промет на наркотични дроги, психотропни супстанции и прекурсори.
• Член 216: Овозможување на употреба на наркотични дроги.
Овие два члена предвидуваат различни казни, како затворски казни и парични казни, во зависност од околностите.
За пет години МВР евидентирало 77 случаи во кои учествувале малолетници
Полошкиот регион е покриен од Секторот за внатрешни работи Тетово, во чиј состав функционира и Одделот за внатрешни работи Гостивар.
Од СВР Тетово за Порталб.мк изјавија дека од 2021-2025 година вкупно се евидентирани 77 случаи каде малолетници биле корисници на наркотични дроги и психотропни супстанции (TE-54 и ГВ-23).
„Од кои од страна на СВР Тетово и ОВР Гостивар до ОЈО Тетово и Гостивар се поднесени 20 (TE-4 и ГВ-16) кривични пријави против 24 (TE-7 и ГВ-17) малолетници, 5 (ГВ) посебни пријави против 6 малолетници и 54 (TE-52 и ГВ-2) барања за поведување помали постапки против 54 сторители – малолетници“, изјави Фатмир Реџепи, портпарол на СВР Тетово.
Од СВР Тетово ни дадоа информации за секоја година поединечно, во однос на случаите.
Во 2021 година поднесени се 9 (ГВ) кривични пријави против 10 малолетници за
кривичното дело „Неовластено производство и пуштање во промет на наркотични дроги,
психотропни супстанции и прекурсори“ предвидено во член 215 од Кривичниот законик
на Република Северна Македонија и 3 (ТЕ) барања за поведување на прекршочна
постапка против 4 малолетници според член 20 од Законот за прекршоците против јавниот ред и мир.
Во 2022 година поднесени се 2 кривични пријави против 2 малолетници за кривично дело „Неовластено производство и пуштање во промет на наркотични дроги, психотропни супстанции и прекурсори“ предвидено во член 215 од Кривичниот законик на Република
Северна Македонија, поднесена е 1 посебна пријава против 1 малолетник за кривично дело сторено според член 215 од Кривичниот законик на Република Северна Македонија и поднесени се 9 (ТЕ-8 и ГВ-1) барања за поведување прекршочна постапка против 11 (ТЕ-
10 и ГВ-1) малолетници според член 20 од ЗППЈРМ.
Во 2023 година поднесена е 1 (ТЕ) кривична пријава против 4 малолетници, 2 (ГВ) посебни пријави против 3 малолетници за сторено кривично дело „Неовластено производство и пуштање во промет на наркотични дроги, психотропни супстанции и прекурсори“
предвидено според член 215 од Кривичниот законик на Република Северна Македонија, и 7 (ТЕ) барања за поведување на прекршочна постапка против 8 малолетници според член 20 од Законот за прекршоци против јавниот ред и мир.
Во 2024 година поднесени се 6 (TE-2 и ГВ-4) кривични пријави против 6 (TE-2 и ГВ-4) малолетници за кривично дело „Неовластено производство и пуштање во промет на наркотични дроги, психотропни супстанции и прекурсори“ предвидено според член 215
од Кривичниот законик на Република Северна Македонија, а поднесени се 20 (TE-19 и ГВ-1) барања за поведување прекршочна постапка против 25 (TE-24 и ГВе-1) малолетници според член 20 од Кривичниот законик на Република Северна Македонија.
Во 2025 година поднесени се 2 (ТЕ-1 и ГВ-1) кривични пријави против 2 малолетници за кривично дело „Неовластено производство и пуштање во промет на наркотични дроги, психотропни супстанции и прекурсори“ предвидено според член 215 од Кривичниот
законик на Република Северна Македонија, поднесени се 2 (ГВ) посебни пријави против 2 малолетници за кривично дело сторено според член 215 од Кривичниот законик на Република Северна Македонија и 5 (ТЕ) барања за поведување прекршочна постапка
против 6 малолетници според член 20 од Законот за прекршоци против јавниот ред и мир.
Обвинителството не достави податоци
Во врска со овие случаи побаравме детални податоци од Основното јавно
обвинителство за бројот на случаи регистрирани во Основното јавно обвинителство во
Тетово и во Основното јавно обвинителство во Гостивар (за периодот 2021–2025 година)
за употребата на наркотични средства според член 215 и 216 од Кривичниот законик, во
кои учесници се млади лица – средношколци на возраст од 15 до 18 години
(малолетници).
Но, од Обвинителството не ни доставија податоци, туку накратко ни кажаа дека не водат
посебна евиденција за случаи на употреба на наркотични средства што се случиле во
училиштата.
Судовите во Тетово и Гостивар со воспитни мерки против малолетници кои употребуваат дроги
Во Основниот суд во Тетово од 2021–2025 година има 10 одлуки за деца кои сториле кривично дело според член 215 од Кривичниот законик, и на сите им се изречени воспитни мерки.
„3 опомени, 2 надзор од Центарот за социјална работа, 3 упатувања во воспитно-поправен дом за деца, 1 надзор од родители/посвоители и 1 суспензија“, изјавија за Порталб.мк од Тетовскиот суд.
Овој суд нè информираше дека за периодот 2021-2025 година нема одлуки по член 216.
Од Основниот суд во Гостивар нè информираа дека во периодот 2021–2025 година има вкупно 25 предмети според членовите 215 и 216.
„Изречени се следните мерки/казни: Упатување во воспитно-поправен дом – 1 дете, зголемен надзор од родителот/старателот – 5 деца, опомена – 11 лица, поништување на постапката – 6 деца, прекин на постапката – 2 деца“, соопштија од Основниот суд во
Гостивар за Порталб.мк.
47 случаи во Тетовскиот центар за социјални работи, во Гостивар молк
Во евиденцијата на Центарот за социјални работи во Тетово за периодот 2021–2025 година идентификувани се 47 деца според член 215.
„Центарот за социјални работи во Тетово има преземено мерки и активности, при што е обезбедена психосоцијална помош и поддршка, како и советодавни разговори, во зависност од институцијата што го испратила известувањето. Воспоставена е и соработка со други надлежни институции и се следи состојбата на детето“, соопштија од Центарот за социјални работи во Тетово за Порталб.мк.
Од Центарот за социјални работи во Гостивар не ни доставија никакви податоци, и покрај нашите бројни обиди. Податоците собрани од институциите покажуваат дека употребата на наркотици од страна на малолетниците во Полошкиот регион не е изолиран проблем, туку е присутен и документиран на неколку нивоа од системот. Меѓутоа, недостатокот на унифицирана статистика и ограничената меѓуинституционална координација го отежнуваат создавањето на една целосна слика за овој проблем.
Продолжува…
Пишува: Фисник Џелили
