Европскиот парламент во четвртокот даде зелено светло за почеток на преговори со Советот на ЕУ за предлогот за дигитално евро, нова електронска форма на јавни пари што би ја издавала Европската централна банка.
Со 416 гласа „за“, 169 „против“ и 22 воздржани, европратениците го поддржаа отворањето меѓуинституционални преговори за создавање дигитално евро. Со гласање со кревање рака беше одобрено и започнување преговори за поврзаниот предлог со кој на давателите на платежни услуги од земји членки на ЕУ што не го користат еврото би им се дозволило да нудат услуги поврзани со дигиталното евро.
Третиот дел од пакетот, кој се однесува на статусот на евробанкнотите и евромонетите како законско платежно средство, не беше оспорен, па и за него може да почнат преговорите.
Ова не значи дека дигиталното евро е веќе воведено. Станува збор за следна фаза во законодавниот процес, во која Европскиот парламент и Советот на ЕУ треба да ја усогласат конечната верзија на законите. Дури потоа Европската централна банка би можела да одлучи дали и кога ќе го издаде дигиталното евро.
Преговарачкиот тим на Европскиот парламент ќе го предводи известувачот Фернандо Наварете Рохас од Европската народна партија, од Шпанија. Првата рунда преговори со ирското претседателство со Советот на ЕУ, кое ги претставува земјите членки, се очекува да се одржи наскоро.
Дигиталното евро, според позицијата на Европскиот парламент, би било нова електронска форма на пари издадена од Европската централна банка. Тоа би можело да функционира и онлајн и офлајн. Онлајн плаќањата би се извршувале преку сметководствен систем, додека офлајн плаќањата би се вршеле директно преку локални уреди за складирање, слично на користењето готовина.
Една од главните цели на проектот е да се намали зависноста на Европа од даватели на платежни услуги надвор од ЕУ. Европскиот парламент наведува дека дигиталното евро треба да им понуди на граѓаните и бизнисите безбеден, приватен и иновативен начин на плаќање, а истовремено да ја зајакне европската монетарна и платежна сувереност.
Во преговарачката позиција се нагласува дека дигиталното евро треба да биде дополнување, а не замена за готовината. Земјите од еврозоната би биле обврзани да обезбедат пристап до кеш, а бизнисите не би смееле да ја забрануваат употребата на готовина. Земјите членки би морале редовно да ја следат достапноста на готовината, особено за ранливите групи, меѓу кои постарите лица, луѓето со ниски приходи и граѓаните без пристап до традиционалниот банкарски систем.
Европратениците бараат во дигиталното евро да бидат вградени силни гаранции за приватност. Трансакциите би се проверувале без откривање лични податоци, а личните податоци би се обработувале само во мера неопходна за функционирање на системот. Европската централна банка не би требало да има пристап до податоци што директно ги идентификуваат корисниците.
Во позицијата се споменува и употреба на напредни технологии за заштита на приватноста, како таканаречени „докази без откривање знаење“, кои овозможуваат проверка на трансакција без да се откриваат деталите за корисникот.
Основните услуги поврзани со дигиталното евро би биле бесплатни. Тоа би вклучувало отворање сметка, чување и управување со средства и пристап до најмалку еден платежен инструмент. Давателите на платежни услуги би можеле да наплатуваат дополнителни услуги, но не би смееле да наплатуваат казни за неактивност на сметката или да ги врзуваат основните услуги со други комерцијални пакети.
За да се заштити финансискиот систем, би се вовело ограничување на износот на дигитални евра што може да ги поседува едно физичко лице. Европратениците предлагаат горната граница на ниво на ЕУ да ја утврдува Европската комисија, врз основа на препораки од Европската централна банка, а таа граница да се преиспитува најмалку на секои две години.
Дигиталното евро не би носело камата, ниту би имало негативна камата. Бизнисите, според позицијата на Европскиот парламент, не би можеле да држат дигитални евра како средство за штедење, освен привремено, за акумулирање примени плаќања најмногу до 24 часа.
Повеќето бизниси во еврозоната би биле обврзани да го прифаќаат дигиталното евро. Исклучоци би важеле за самовработени лица, како и за мали и микро претпријатија што не прифаќаат други дигитални плаќања. Привремено одбивање на плаќање би било дозволено во специфични услови, на пример при прекин на електрична енергија.
Банки, институции за електронски пари, пошти, регулирани даватели на крипто-услуги и други даватели на платежни услуги би можеле да го дистрибуираат дигиталното евро. Според поврзаниот предлог, тоа би можеле да го прават и даватели на платежни услуги од земји членки на ЕУ што не го користат еврото, под исти правила, при што Европската централна банка би задржала можност да го ограничи пристапот и користењето.
Овој дел од пакетот е важен и за земјите од ЕУ што не се дел од еврозоната, бидејќи нивните банки и платежни институции би можеле да учествуваат во дистрибуцијата на дигиталното евро. Во тие земји би требало да се назначи национален орган што ќе го следи можното влијание врз нивната валута.
Пакетот за дигиталното евро беше предложен од Европската комисија во јуни 2023 година. Комисијата тогаш го претстави како начин граѓаните и компаниите да имаат дополнителна можност за дигитално плаќање со јавни пари, покрај постојните приватни решенија како картички и апликации. Во истиот пакет беше предложено и зајакнување на правниот статус и достапноста на готовината во еврозоната.
Европската комисија уште тогаш нагласи дека дигиталното евро би било дополнување на евробанкнотите и евромонетите, а не нивна замена. Тоа би требало да биде евтино, безбедно, широко прифатено и отпорно средство за плаќање, достапно за граѓаните и бизнисите во еврозоната.
Одлуката за евентуално издавање на дигиталното евро сепак не е во рацете на Европската комисија или Европскиот парламент, туку на Европската централна банка. Законодавниот пакет треба да ја создаде правната рамка, додека ЕЦБ треба да одлучи дали проектот ќе биде пуштен во употреба.
Европратениците инсистираат пред евентуалното воведување да има тестирање во реални услови, јасни правила за одговорност, подготвена инфраструктура, јавни информативни кампањи и период за прилагодување од најмалку 24 месеци за банките, давателите на платежни услуги и корисниците.
Дигиталното евро е дел од поширока европска дебата за иднината на плаќањата, приватноста, улогата на готовината и зависноста на ЕУ од глобални приватни платежни системи. Поддржувачите го претставуваат како средство за поголема европска сувереност и финансиска инклузија, додека критичарите предупредуваат на ризици поврзани со приватноста, трошоците, улогата на банките и потребата проектот навистина да донесе јасна додадена вредност за граѓаните.
Извор: Европски парламент
